NHỌC NHẰN CHO NGƯỜI MỚI SƯU TẦM ĐÁ QUÝ

Thực tế mặt hàng đá quý thật giả lẫn lộn, xấu tốt đua chen khiến cho cuộc chơi đá quý ẩn chứa nhiều yếu tố may rủi, hên xui, trong đó chuyện nhiều người bỏ ra hàng trăm triệu đến cả tỷ đồng để rước về một món đá quý rởm là không hiếm.

Những năm gần đây, khi nhu cầu sở hữu những món đồ trang sức đá quý ngày càng nhiều cũng là lúc thị trường đá quý Việt Nam trở nên sôi động, đặc biệt vào dịp cuối năm.

Nhu cầu đa dạng, thật giả đua chen

Nếu như trước đây vào ngày hôn lễ, các cô dâu chú rể thường trao nhau đôi nhẫn cưới bằng vàng trơn giản dị thì giờ đây được thay thế bằng đôi nhẫn cưới đính kim cương - loại đá quý biểu tượng của tình yêu vĩnh cửu, được giới trẻ rất ưa chuộng.

Phòng kiểm định đá quý

Nhiều người có của ăn, của để muốn lưu truyền mãi về sau cho gia đình, dòng họ những món đồ gia bảo là trang sức đá quý, kim cương chất lượng cao. Nhiều người khác, dư dả tiền bạc, lại muốn mang trên mình viên đá quý để khẳng định sự thành đạt, sang trọng và cá tính. Một số người lại coi đá quý như một sự yểm trợ, mang ý nghĩa tâm linh, hợp tuổi, hợp mạng, hợp tháng sinh để luôn may mắn, thuận lợi trong làm ăn, buôn bán. Không ít gia đình, công ty bỏ ra vài trăm đến trên tỷ đồng mua cả một khối đá ngọc phong thủy đặt trong công sở, phòng khách để hút tài vận, phúc lộc, làm ăn được thuận buồm xuôi gió. Đó là chưa kể đến nhiều hoạt động bất hợp pháp, tiêu cực khác như cá độ, vay mượn... cũng sử dụng đá quý như một phương tiện giao dịch. Bước vào bất kỳ tiệm kim hoàn nào, ta cũng có thể bị lóa mắt bởi vô vàn loại đá quý được trưng bày gồm nhiều nguồn gốc, xuất xứ, chủng loại, màu sắc, kích cỡ, mức giá... thật thật, giả giả khó có thể phân biệt.

Chuyên gia thẩm định đá quý

Loại đá quý được ưa chuộng nhất là kim cương, được mệnh danh vật báu của đất trời, "ông hoàng đá quý" vì độ cứng cao nhất, độ tinh khiết và sáng trong nhất trong các loại đá quý. Có khoảng 130 triệu cara kim cương được khai thác mỗi năm với tổng trị giá 9 tỷ USD. Một số nước như Nga, Mỹ và Trung Quốc áp dụng công nghệ cao cho ra đời các lô kim cương có màu sắc, độ tinh khiết giống hệt kim cương tự nhiên. Sản lượng kim cương nhân tạo hiện đạt khoảng 100.000 kg/năm. Theo Tiến sĩ Phan Trường Thị, Viện trưởng Viện Kiểm định đá quý, vàng và trang sức Việt Nam (GIV): "Nếu như kim cương tự nhiên trải qua hàng triệu năm hình thành trong lòng đất thì kim cương nhân tạo sản xuất chỉ trong 6 giờ".

Kim cương nhân tạo nhiều và rẻ hơn kim cương tự nhiên, vì thế không hiếm sản phẩm trang sức gắn kim cương nhân tạo vẫn được quảng cáo là kim cương cao cấp tự nhiên với giá bán không hề rẻ. Rất nhiều loại khoáng vật có màu sắc gần giống kim cương, như đá Moissanite, sẵn có và giá rẻ, bị các nhà buôn lừa bịp, trộn lẫn với kim cương tự nhiên mà không phải khách hàng nào cũng có thể phân biệt thật, rởm.

Những thủ thuật "lên đời" đá quý

Đá quý thiên nhiên được chia thành hai nhóm là đá quý và đá bán quý. Loại đá quý (nhóm I) là ruby (hồng ngọc), sapphire (sa-phia), diamond (kim cương) và emerald. Ngoài ra là các loại đá bán quý (nhóm II) như thạch anh, opal, garnet (đá hạt lựu), citrine, topaz (ngọc lam)... Tất nhiên, các loại đá quý thuộc nhóm I được giới chuộng ngọc săn lùng ráo riết. Được liệt vào hàng đá quý và hiếm, nên trong thiên nhiên, sản lượng khai thác các loại đá quý này ngày càng ít. Vậy là các tay "phù thủy đá quý" đã tìm nhiều chiêu kế để "lên đời" đá rởm thành đá quý.

Đá rởm trên thị trường được "lên đời" chia thành ba nhóm chính là đá quý nhân tạo (chủ yếu là kim cương) nhưng được rao bán như đá thiên nhiên, loại đá bán quý (nhóm II) được "lên đời" bằng cách xử lý hóa chất giống hệt đá loại I và loại ba là các khoáng chất giá rẻ có các đặc điểm giống đá quý nhóm I, bị giới buôn đá lừa bịp là đá quý nhóm I. Kim cương, ruby, sapphire, ngọc bích là những loại đá quý bị làm rởm nhiều nhất. Theo con mắt của các nhà chuyên môn ở nhiều quầy hàng trang sức tại Hà Nội và các thành phố lớn, số lượng đá bị "lên đời" bày bán rất công khai, không phải khách hàng nào cũng có thể nhận biết được.

Rất nhiều viên kim cương được khai thác trong lòng đất nhưng còn nhiều khiếm khuyết, độ tinh khiết không cao. Các biện pháp xử lý nhân tạo nhằm che đậy, tẩy xóa những khiếm khuyết để viên kim cương trong vắt, sáng lấp lánh. Thông thường việc định giá trị viên kim cương được dựa trên độ lớn (cara), màu sắc, độ tinh khiết, cắt giác. Giới khoa học đặt ra thang bậc phân loại màu sắc của viên kim cương từ D (không màu) xuống dần đến E, F.G,... Z. Những viên kim cương tinh khiết, trong suốt, chiếu ánh sáng lấp lánh đạt cấp độ D rất quý và hiếm, được định giá rất cao, tới hàng triệu USD. Một tay buôn bán đá quý cho biết, chỉ cần tăng lên một cấp độ, làm cho viên kim cương có tì vết trở nên trong suốt, rực rỡ, giá trị của viên kim cương sẽ tăng hàng chục lần. Nâng lên 2-3 cấp thì giá trị tăng rất cao. Một chuyên gia ngọc tiết lộ, một số cách xử lý kim cương phổ biến là dùng tia chiếu phóng xạ thay đổi màu sắc viên kim cương, nhuộm thủy tinh lên bề mặt kim cương bằng nhiệt độ cao trong chân không, khoan tia laser nâng cao độ tinh khiết của viên kim cương, màng mạ kim cương...

Ngọc bích (đá cẩm thạch) rất được ưa chuộng ở phương Đông, bị làm rởm rất nhiều. Một chuyên gia đá quý khẳng định, có đến 99% ngọc bích bán trên thị trường là ngọc đã được nhuộm màu. Chỉ sau 5-10 năm sử dụng, loại đá này sẽ bị mất màu, mất độ trong suốt. Trong khi đá ngọc cẩm thạch thật càng đeo sẽ càng "lên nước", càng trong đẹp. Thủ đoạn nhuộm ngọc bích phổ biến là dùng ngọc chất lượng thấp ngâm trong axít 40 giờ, khi chất màu chuyển thành màu trắng thì đặt vào trong hỗn hợp trộn ê-pô-si và phẩm màu giữa môi trường chân không, khối đá sẽ chuyển màu tùy chủ định đỏ hay xanh. Khối đá đã nhuộm sẽ được chế tác thành những chiếc vòng ngọc có vân hoa và độ trong rất đẹp mắt.

"Vỏ quýt dày có móng tay nhọn"

Khi người ta có thể nghiên cứu ra công nghệ sản xuất đá quý trong các phòng thí nghiệm giống hệt viên đá thật và tìm ra những thủ thuật "hô biến" viên đá từ loại thông thường thành đá quý nhóm I, thì cũng chính con người có thể "đọc vị" được chất ngọc để phân biệt đá quý thật - đá quý giả. Nhằm đưa ra sự đánh giá đúng đắn với các sản phẩm đá quý, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng trong các giao dịch mua bán đá quý, làm lành mạnh thị trường đá quý nhiều trung tâm kiểm định đá quý, vàng bạc đã ra đời ở trong và ngoài nước. Làm việc tại các phòng chuyên môn này là những chuyên gia "kiểm ngọc", có trình độ chuyên sâu về ngọc học với rất nhiều loại thiết bị công nghệ cao hỗ trợ.

Một chuyên gia kiểm định vàng bạc đá quý cho biết: "Để có thể phân biệt một cách chính xác những viên đá quý, đọc đúng giá trị, xuất xứ của chúng, những người làm nghề kiểm định phải mất rất nhiều công sức nghiên cứu, tìm hiểu, liên tục trau dồi, cập nhập kiến thức. Và còn phải có bề dày kinh nghiệm trong nhiều năm mới đủ khả năng nhìn nhận giá trị viên đá".

Kiểm định đá quý

Tiến sĩ Phan Trường Thị cho biết: "Ngoài việc phải có chuyên môn sâu, giỏi nghề, giàu kinh nghiệm thì chuyên gia kiểm định đá quý còn phải có cái tâm, khách quan, trung thực, đưa ra kết quả giám định đúng sự thật, không lừa gạt người mua ngọc". Thực tế đã có tình trạng một số cơ sở kiểm định nhỏ đưa ra kết quả kiểm định thiếu trung thực, tiếp tay cho giới buôn đá quý với mục đích nâng cấp độ viên đá nhằm đút túi số tiền chênh lệch.

Ông Thị cũng cho biết, để có thể đưa ra những kết luận chính xác, các trung tâm kiểm định đá quý, vàng bạc Việt Nam đã được trang bị hệ thống thiết bị tiên tiến, tiệm cận được công nghệ mới nhất, đủ khả năng đọc được các thủ thuật "thổi" ngọc của giới sản xuất ngọc giả. Trong một số trường hợp, việc kiểm định đá quý còn có sự kết hợp với các thiết bị, máy móc hiện đại của các viện khoa học, trường đại học chuyên ngành nhằm tìm ra chân xác sự thật. Cách tốt nhất với người mua ngọc là tìm đến những cơ sở lớn, có tiếng mua hàng kèm theo giấy chứng nhận kiểm định của các trung tâm kiểm định có uy tín.

ĐÁ QUÝ CŨNG CÓ CHUẨN 4C

ĐẶC TÍNH QUANG HỌC CỦA ĐÁ QUÝ

CÁC LỖI THƯỜNG GẶP KHI MUA KIM CƯƠNG

CÁC PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ ĐÁ QUÝ

GẦN TRĂM NGƯỜI CHẾT Ở MỎ NGỌC MYANMAR

Một vụ lở đất nghiêm trọng đã xảy ra ở khu vực khai thác ngọc bích Hpakant, bang Kachin, Myanmar khiến ít nhất 90 người chết, 100 người khác vẫn đang mất tích.

Tìm kiếm các thi thể trong vụ lở đất tại mỏ ngọc bích Hpakant, bang Kachin, ngày 21/11. Ảnh: Reuters/Stringer.

Sáng ngày 21/11, một vụ lở đất đã xảy ra tại khu vực khai mỏ ngọc bích hẻo lánh ở Hpakant, bang Kachin,miền Bắc Myanmar, khiến ít nhất 90 người đã thiệt mạng, khoảng 100 người mất tích.

Quan chức chính quyền địa phương cho biết, đã tìm thấy 80 thi thể cho đến ngày 22/11.

Bang Kachin được xem là nơi sản sinh ra loại ngọc bích chất lượng cao nhất thế giới, mang về hàng tỷ đô la một năm, nhưng cũng là một trong những khu vực nghèo nhất Myanmar.

Người dân địa phương cho biết, trong năm 2015, đã có ít nhất 5 vụ lở đất xảy ra tại Hpakant.

Nhiều người dân bất chấp nguy hiểm đào mỏ khai thác bất hợp pháp và công nhân phải làm việc với lương rất thấp.

Phần lớn ngọc được khai thác ở thị trấn Hpakant được cho là đã bị buôn lậu sang Trung Quốc nơi ngọc bích có giá trị cao.

Theo các nhà nghiên cứu thuộc nhóm bảo vệ môi trường Global Witness, giá trị sản xuất ngọc ở Myanmar ước chừng khoảng 31 tỉ USD năm 2014.

Reuter dẫn lời một quan chức cứu hỏa địa phương cho biết, tai nạn xảy ra khi nhiều thợ mỏ đang ngủ trong lều.

Đa số những người thiệt mạng đều sống bằng nghề tìm kiếm những mảnh vỡ ngọc bích trong các đống phế liệu của mỏ khai thác.

Hiện, công tác tìm kiếm cứu hộ vẫn tiếp tục diễn ra.

Theo Người đưa tin

ĐÁ SINH NHẬT (BIRTHSTONES) – QUAN NIỆM VÀ SỬ DỤNG

ĐẶC TÍNH QUANG HỌC CỦA ĐÁ QUÝ

BẢN ĐỒ PHÂN BỐ ĐÁ QUÝ Ở VIỆT NAM

10 LOẠI ĐÁ QUÝ HIẾM VÀ ĐẮT ĐỎ NHẤT THẾ GIỚI

ĐÁ QUÝ CŨNG CÓ CHUẨN 4C

Trang sức gắn đá quý kỹ thuật cao

Chất lượng của đá quý được quyết định bởi rất nhiều yếu tố, mỗi yếu tố trong đó lại liên quan và ảnh hưởng bởi rất nhiều các yếu tố khác. Do vậy để đánh giá chất lượng của đá quý khó hơn rất nhiều với việc đánh giá chất lượng kim cương. Với kim cương người ta có thể dễ dàng thống nhất ở chỉ tiêu 4C, nhưng với đá quý thì việc đó khó hơn rất nhiều. Bởi lẽ chất lượng của đá quý được chi phối rất nhiều bởi yếu tố thị hiếu khách hàng.

Cũng giống như việc đánh giá chất lượng kim cương, chất lượng đá quý theo tiêu chuẩn 4C cũng bao gồm:

- Màu sắc: Color

- Độ tinh khiết: Clarity

- Chất lượng chế tác: Cut

- Trọng lượng: Carat weight

1. Màu sắc:

Đối với các loại đá quý nói chung thì màu sắc là một trong những yếu tố quan trọng nhất quyết định đến chất lượng. Màu sắc được quyết định bởi 3 yếu tố:

- Gam màu

- Độ bão hoà màu

- Tông màu

Biểu đồ màu theo không gian 3 chiều

Gam màu: Là chỉ một màu nhất định trên biểu đồ màu, đó là các màu cơ bản như: đỏ, da cam, vàng, lục, lam, tím,… Theo đúng nghĩa thì mầu trắng và mầu đen không được coi là mầu sắc thực sự: mầu trắng là cảm nhận của mắt người đối với một hỗn hợp đều của tất cả các bước sóng trong vùng nhìn thấy, từ 400 đến 700 nm, còn mầu đen là khi không có một bước sóng nào đập vào mắt người. Màu nâu cũng không được gọi là màu riêng biệt bởi chúng là hoà trộn giữa màu vàng và màu cam. Trong thế giới các loại đá quý thì ruby, emơrot và saphia được coi là tương ứng với 3 màu cơ bản trong tự nhiên là màu đỏ, màu lục và màu lam.

Độ bão hoà màu: chỉ độ tinh khiết hoặc độ tươi xỉn của mầu. Khi xem xét màu sắc của một viên đá quý ở một gam màu cụ thể (chẳng hạn ruby) sự khác nhau về chất lượng của màu sắc (màu đỏ) chính là sự khác nhau về độ bão hoà màu và thông thường thì người ta thường ưa chuộng những loại có độ bão hoà màu cao hơn. Cường độ phát quang mạnh cũng được coi là có độ bão hoà màu cao.

Tông màu: Chỉ mức độ sáng, tối của màu hoặc đó chính là mức độ hấp thụ ánh sáng của đá quý. Màu trắng là màu có 0% tối và màu đen là màu 100% tối. Khi ở độ bão hoà cao nhất các loại đá quý thường có màu tối hơn khi chúng ở độ bão hoà thấp. Ở cùng một độ bão hoà nhưng các loại đá quý có gam màu khác nhau thì cũng có tông màu khác nhau. Chẳng hạn như cùng độ bão hoà nhưng màu tím sẽ có tông màu sáng hơn so với màu vàng. Màu đỏ và màu lục thường có độ sáng như nhau ở cùng cấp độ bão hoà. Khi đánh giá chất lượng màu sắc của đá quý thì tông màu là một yếu tố rất quan trọng.

Quan hệ giữa tông màu và độ bão hoà màu

Việc xác định chính xác mầu của đá quý vẫn chưa đủ, người ta còn phải biết mầu nào là “đẹp” dựa vào thị hiếu của người tiêu thụ. Nói cách khác, chúng ta còn cần phải biết chất lượng thương mại của mầu sắc, vì nó quyết định giá trị của viên đá. Việc phân biệt giữa mầu “đẹp” và mầu “xấu” phải dựa trên thị hiếu chung của người tiêu dùng, dựa trên kinh nghiệm của nhà ngọc học và bị chi phối bởi thị trường. Như vậy, để phân cấp chất lượng mầu sắc đá quý, ta phải thường xuyên tiếp xúc với người mua, người bán, với nhu cầu của thị trường.

Sự khác nhau của độ bão hoà màu (qua ví dụ màu lam)

2. Độ tinh khiết

Độ tinh khiết được hiểu là độ chứa các bao thể và các khuyết tật bên trong và bên ngoài của viên đá. Độ tinh khiết cũng là một chỉ tiêu chất lượng quan trọng của đá quý (sau mầu sắc). Các bao thể trong đá quý có thể là các bao thể rắn, bao thể lỏng, bao thể đa pha hoặc là các khe nứt, vết vỡ được hàn gắn,…

Sự khác nhau của các cấp độ tinh khiết

Khi xem xét ảnh hưởng của các bao thể đến chất lượng đá quý ta cần phải chú ý đến các yếu tố sau:

- Mức độ nhìn thấy của các bao thể: phụ thuộc vào

      + Kích thước của bao thể: Bao thể có kích thước càng nhỏ thì càng ít ảnh hưởng đến chất lượng của đá quý.

     + Số lượng của bao thể: Đá quý càng có ít bao thể càng tốt.

     + Màu sắc của bao thể: Bao thể sáng màu sẽ tốt hơn là bao thể tối màu.

     + Vị trí của bao thể: Các bao thể nằm ở phần đáy hoặc phần rìa thắt lưng sẽ ít ảnh hưởng đến chất lượng đá quý hơn là các bao thể nằm sát phía trên mặt bàn.

- Mức độ ảnh hưởng đến độ bền của viên đá: chủ yếu là các khe nứt, vết vỡ; chúng phụ thuộc vào:

      + Kiểu của khe nứt: Các khe nứt chưa được hàn gắn nhiều khi khó quan sát thấy hơn là các khe nứt khi được hàn gắn tuy nhiên chúng lại làm cho độ bền của bản thân viên đá đó giảm đi. Do vậy nhiều khi chúng ta phải chấp nhận hàn gắn để làm tăng độ bền của đá quý.

      + Vị trí của các khe nứt: Các khe nứt nằm ở đáy (culet) hoặc ở rìa của cạnh thắt lưng sẽ làm cho độ bền của viên đá giảm đi nhiều hơn là các khe nứt phát triển hoàn toàn bên trong viên đá. Các khe nứt phần ở mặt trên (crown) sẽ ảnh hưởng nhiều đến chất lượng hơn là các khe nứt phân bố ở phần dưới (pavilion).

 3. Chất lượng chế tác

Chất lượng chế tác của đá quý phản ánh mối quan hệ giữa vẻ đẹp của viên đá với khối lượng lớn nhất có thể sau khi chế tác. Chất lượng chế tác được đặc trưng bởi các chỉ tiêu sau:

- Hình dạng;

- Kiểu chế tác

- Độ cân đối

- Độ đối xứng

- Độ hoàn thiện.

Các bộ phận của một viên đá đã chế tác

Hình dạng : là hình dạng chung của viên đá, cùng với sự phân bố của các mặt giác.

Hình dạng chế tác và tên gọi của nó

Kiểu chế tác :

- Facet (mài giác): thường áp dụng cho những viên có độ trong suốt cao, gồm các kiểu: kiểu kim cương, kiểu đáy tầng và kiểu hỗn hợp.

- Cabochon (mài khum): áp dụng cho những viên có độ tinh khiết kém, nhiều khuyết tập, hoặc những viên có hiệu ứng sao, mắt mèo.

Độ cân đối: là qua hệ giữa các phần khác nhau của viên đá với đường kính theo thắt lưng. Khi xác định độ cân đối, cần đo một loạt thông số, sau đó so sánh với các yêu cầu kỹ thuật của mỗi kiểu chế tác để đánh giá. Quan trọng nhất là các yếu tố tỷ lệ giữa phần trên và phần dưới, tỷ lệ giữa chiều dài và chiều rộng. Ở mỗi kiểu chế tác khác nhau thì các tỷ lệ này cũng khác nhau.

Ví dụ: Theo tỷ lệ giữa chiều dài và chiều rộng

- Kiểu trái tim có tỷ lệ là 1:1.

- Kiểu ovan có tỷ lệ là 1,5-1,75: 1.

- Kiểu chữa nhật: 1,5:1.

Khi một viên đá chế tác quá nông thì ánh sáng dễ dàng xuyên qua

ít bị phản xạ và độ long lanh sẽ giảm đi rất nhiều

Độ đối xứng: Là tương quan giữa các phần, các bộ phận của viên đá sau chế tác. Khu xem xét ta phải chú ý đến các yếu tố sau:

- Độ lệch của tim đáy.

- Độ lệch của mặt bàn.

- Tỷ lệ của thắt lưng so với chiều dày.

- Mặt bàn có song song với thắt lưng không?.

Độ hoàn thiện: chất lượng bề mặt của viên đá, độ chính xác về hình khối chung và sự sắp xếp của các giác. Độ cân đối thể hiện qua:

- Độ đối xứng : độ chính xác về hình dạng và sự sắp xếp của các giác mài.

- Độ bóng : chất lượng bề mặt của viên đá.

Dựa vào tất cả các chỉ tiêu trên, người ta chia chất lượng chế tác thành các cấp sau đây:

- Chế tác rất tốt

- Chế tác tốt

- Chế tác trung bình

- Chế tác kém

4. Trọng lượng

Trọng lượng của đá quý được tính bằng carat (1carat = 0.2gram). Giá trị của đá quý tăng rất nhanh theo trọng lượng và tăng theo cấp số nhân.

Khi đánh giá chất lượng đá quý người phân cấp chất lượng cần phải đánh giá tổng thể 4 tiêu chí trên với sự hỗ trợ của các thiết bị cần thiết:

- Để xác định mầu sắc người ta sử dụng các phương pháp sau đây:

+ Các phương pháp trực quan: so sánh với các mẫu chuẩn (tự nhiên và nhân tạo), các bảng mầu chuẩn v.v.

+ Các phương pháp đo mầu: dùng các thiết bị như Color Master của Viện Ngọc Mỹ (GIA), Color Scan của các phòng Ngọc học Mỹ (AGL), các máy đo phổ.

Để xác định mầu chính xác cần có các thiết bị cơ bản là:

- Đèn ánh sáng ban ngày;

- Bộ màu chuẩn;

- Các thiết bị phóng đại tiêu sắc, tương phản khác nhau như kính lúp, kính hiển vi.

Nên nhớ một điều rằng ánh sáng khác nhau sẽ làm cho ta có các cảm nhận khác nhau về màu sắc và do vậy sẽ đưa ra nhận định không chính xác về màu. Cần thiết có thể kết hợp các chế độ chiếu sáng khác nhau để đánh giá, nhiều khi với mỗi gam màu nhất định ta sẽ dùng một chế độ chiếu sáng phù hợp.

Sự ảnh hưởng của ánh sáng tới màu sắc

Để xác định độ tinh khiết người ta dùng kính lúp có độ phóng đại 10X, hoặc dùng kính hiển vi ngọc học.

Trên đây là chất lượng đá quý được đánh giá theo tiêu chí 4C, tuy nhiên trong thực tế chất lượng của đá quý còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố và đòi hỏi người đánh giá chất lượng phải là một chuyên gia giàu kinh nghiệm mới có thề đưa ra những kết luận chuẩn xác. Các yếu tố khác cần phải xem xét là:

- Đá tự nhiên hay đã được xử lý.

- Các yếu tố của thị trường chi phối: chẳng hạn

+ Khả năng cung, cầu của thị trường

+ Tình hình tài chính của người bán hoặc người mua.

+ Quan hệ giữa người mua và người bán.

+ Nguồn gốc xuất xứ của đá quý,...

 Theo TS. Phạm Văn Long

ĐẶC TÍNH QUANG HỌC CỦA ĐÁ QUÝ

ĐÁ SINH NHẬT (BIRTHSTONES) – QUAN NIỆM VÀ SỬ DỤNG

10 LOẠI ĐÁ ĐẸP NHƯNG ĐỘC HẠI NHẤT

NGỌC CẨM THẠCH (JADEIT)

ĐẶC TÍNH QUANG HỌC CỦA ĐÁ QUÝ

Đá quý có sức cuốn hút và gợi cảm thu phục con người không phải phụ thuộc duy nhất hình dáng, kiểu chế tác mà bởi các hiện tượng ánh sáng được bộc lộ ra bên ngoài làm tăng giá trị của chúng. Những nguyên nhân của các hiện tượng quang học này là do sự phản xạ, khúc xạ và giao thoa ánh sáng trong viên đá tạo thành. Sự kỳ diệu đó thực sự đã biến những viên đá quý trở thành những viên đá có hồn đầy quyến rũ.

Ánh lửa   

“Ánh lửa” là một trong những hiện tượng quang học đặc biệt làm cho con người rất chú ý. Hiện tượng tạo nên là do những tia sáng trắng đi qua mặt trên của viên đá chế tác theo kiểu facet bị khúc xạ và tách ra những phổ hỗn hợp có các bước sóng khác nhau rồi phản xạ một lần hoặc hoàn toàn (phụ thuộc kỹ thuật chế tác) từ các mặt giác của phần đáy viên đá và đi tới mắt người quan sát trông loé lên giống như những ánh lửa. Hiện tượng “ánh lửa” làm cho viên đá trở nên rực rỡ và hấp dẫn hơn, hiện tượng này đối với các loại đá quý khác nhau sẽ khác nhau, nó phụ thuộc vào đặc tính tán sắc của mỗi loại, do vậy những viên nào có tỷ số tán sắc cao thì “ánh lửa” càng lớn.  

Đá quý nhân tạo dùng để làm đá giả kim cương thường có độ tán sắc lớn nên hiện tượng “ánh lửa” không thua kém kim cương, đôi khi còn cao hơn kim cương, như titanate của Zr 0,190, titanate của Li- 0,087 hoặc GGG 0,045 hay CubicZirconia- 0,060. Trong khi đó độ tán sắc của kim cương chỉ bằng 0,044, do vậy bằng phương pháp so sánh “ánh lửa” người ta cũng có thể phân biệt được đâu là đá kim cương và đâu là kim cương tự nhiên. 

Độ láng bóng  

Hiện tượng “láng bóng” là hiện tượng phản xạ ánh lửa từ những mặt giác của phần nóc (crow) của những viên đá chế tác kiểu facet, bao gồm cả mặt bàn tạo thành. Độ “láng bóng” được xác định bằng hệ số phản xạ và chùm ánh sáng tới . Hiện tượng này phụ thuộc vào kỹ thuật đánh bóng bề mặt viên đá, độ bóng càng cao thì độ láng bóng càng lớn. Đối với những viên đá mềm, xốp, độ cứng thấp sẽ có độ bóng không cao thì có thể ngâm dầu hoặc vecli để tạo nên độ “láng bóng” tốt hơn. 

Độ chói  

“Độ chói”là mức độ ánh sáng cảm nhận được ở trên bề mặt viên đá do quá trình phản xạ kép ở bên trong ngược với các phần giác mặt đáy (Pavillon) của viên đá mà đi tới mắt người quan sát. Như vậy sự chế tác không thích hợp sẽ dẫn đến trường hợp phản xạ kép kém, khi đó ánh sáng có thể chui ra khỏi phần đáy hoặc phản xạ xiên làm bề mặt viên đá tối xẩm hoặc quá sáng (hiện tượng đáy nông hoặc quá sâu).  

Đối với kim cương để dễ nhận được “độ chói” cực đại người ta thường tiến hành chế tác theo kiểu Blillant có 57- 58 mặt giác, còn những viên đá màu thì được chế tác theo các hình dạng khác nhau không theo một quy tắc nhất định để nhằm có được một trọng lượng lớn nhất có thể. 

Sự lấp lánh 

“Sự lấp lánh” là hiện tượng quang học khi ta xê dịch viên đá chế tác kiểu facet, nó càng mạnh lên nếu số mặt giác càng lớn và sự xê dịch càng nhiều. Như vậy, nguyên nhân chính của “sự lấp lánh” là do tính phản xạ ánh sáng ở bên trên bề mặt viên đá mà có. Nếu khi chuyển động thì hướng của những tia phản xạ sẽ thay đổi và tạo ra “sự lấp lánh”. Tính chất này cũng liên quan rất lớn đến độ bóng bề mặt của một chế tác, độ bóng càng cao thì “sự lấp lánh” càng lớn. 

Hiện tượng Chatoyance hay hiệu ứng mắt mèo   

Đây là hiệu ứng được tạo nên bởi sự phản xạ ánh sáng từ một tập hợp các sợi các que hoặc các rãnh tạp chất cực nhỏ được sắp xếp song song ở bên trong tinh thể. Biểu tượng này thấy rõ chỉ khi viên đá được mài cong (cacbonic) mà đáy của nó song song cùng với hướng của các tạp chất. Hiện tượng Chatoyance hay hiệu ứng mắt mèo thấy rõ nhất ở đá Chrysoberil nên ta thường gọi Chrysoberil là đá mắt mèo. Ngoài ra còn thấy ở các loại đá khác cũng những hiện tượng tương tự, nên khi gọi thì cần gọi tên riêng như thạch anh mắt hổ, thạch anh mắt mèo hay thạch anh mắt chim ưng…

 

Hiệu ứng sao 

“Hiệu ứng sao” là hiện tượng phản xạ ánh sáng từ các tập hợp bao thể Rutil hình kim được sắp xếp dọc theo trục tinh thể tạo thành, các dải sáng phản xạ trên bề mặt viên đá sẽ cắt nhau tại một số điểm giống như hình ngôi sao, số lượng các dải sáng và góc cắt nhau hoàn toàn phụ thuộc vào tính đối xứng của tinh thể. Trong trường hợp các bao thể hình kim không phát triển đầy đủ thì sẽ tạo ra hình sao cụt hoặc hình cung và đôi khi cũng là một chùm tia sáng. Nếu viên đá với hình sao đẹp được chế tác tốt (chế tác theo kiểu cacbonchon) khi có hai hoặc nhiều nguồn sáng mạnh đồng thời phủ lên viên đá thì có khả năng nhìn thấy nhiều sao, tâm của chúng không tách xa nhau. Ruby và saphia với hình sao sáu cánh là những viên đá quý rất có giá trị. Ngoài ra người ta còn gặp những viên đá có hình sao 4 cánh như Diopist, Granat hay Spinel, thạch anh hồng… 

Hiện tượng ngũ sắc  

Đây là biểu tượng màu sắc giao thoa của những tia phản xạ từ bề mặt các lớp mỏng tinh thể tạo nên, mang ánh sáng màu cầu vồng rất gợi cảm. Hiện tượng ngũ sắc có thể dễ dàng nhận thấy ở đá opal, khi ánh sáng phản xạ từ những tinh thể hình quả cầu cực nhỏ được xếp lớp chật xít sẽ giao thoa và tạo nên ánh ngũ sắc. 

Hiện tượng abradorescence  

 Xuất phát từ loại đá Labradorite có dạng cấu trúc xếp lớp mỏng mang ánh kim cùng với các màu xanh lam, xanh lục, nâu, đỏ… Đây chính la tên gọi của hiện tượng này, nguyên nhân của hiệu ứng đỏ là do sự giao thoa ánh sáng trong viên đá được mài cong từ các lớp song song có thành phần khác nhau tạo nên. 

Hiện tượng Adularisation hoặc hiện tượng Opalescence 

Hiện tượng này có thể gặp ở mặt đá Bastic hoặc đá Enstatie, ánh sáng được phản xạ sẽ có màu trắng sữa hoặc trắng xanh đều do sự giao thoa ánh sáng từ lớp bao thể mỏng hoặc sự phản xạ và tán xạ các tia lam, lục của các hạt S0₂ trong hiện tượng opalescence mà có (viên đá chế tác theo kiểu cacbonchon).

Đá quý đúng như tên gọi mà con người đã ban tặng, nó quý và có thể có giá trị hơn vàng, bạch kim cũng như nhiều kim loại hiếm khác không phải chỉ bởi tính chất hiếm hoi, độ bền vững mà còn do các hiện tượng quang học đã làm cho những viên đá quý trở nên huyền bí, kỳ diệu và rất có giá trị.

Theo GIA news

CÁC LỖI THƯỜNG GẶP KHI MUA KIM CƯƠNG

CHỌN NHẪN PHÙ HỢP DÁNG BÀN TAY

ĐÁ SINH NHẬT (BIRTHSTONES) – QUAN NIỆM VÀ SỬ DỤNG

CÁC PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ ĐÁ QUÝ