Từ xưa đến nay, từ Đông sang Tây, bạc bên cạnh
vàng, vẫn là thứ trang sức không thể thiếu của phái đẹp. Trong nền y học dân
gian Đông Tây cũng vậy. Bạc từ lâu rồi đã là một loại dược liệu kỳ lạ đến bí ẩn,
và giờ đây bạc vẫn là đối tượng tranh cãi giữa ủng hộ và bài bác.
Bạc đã được con người phát hiện ra từ thời
nguyên thủy xa xưa. Bạc cũng tồn tại ở dạng khối trong thiên nhiên. Bề ngoài
bạc sáng trắng, lấp lánh huyền ảo như ánh trăng. Khối bạc lớn nhất được tìm
thấy trong thiên nhiên nặng tới 13,5 tấn. Ở thời cổ, ngoài việc dùng bạc làm
tiền tệ, đồ trang sức, người ta còn dùng bạc để chế tạo làm đồ dùng ăn uống.
Thực ra bạc nguyên chất rất mềm không thể làm được đồ ăn mà người ta phải sử
dụng hợp kim bạc - đồng. Trong đó hàm lượng bạc chiếm 92,5% còn đồng chiếm
7,5%. Tỷ lệ này thường được dùng làm bạc tiêu chuẩn
Xưa nay, trong nhân
dân ta, bạc được coi là có tác dụng phòng và chữa bệnh. Có lẽ chẳng ai không
biết cách “cạo gió”, dùng đồng tiền bằng bạc (chỉ là thuận tiện, không nhất
thiết là đồng tiền mà bất cứ vật gì bằng bạc) để chữa cảm cúm, đau đầu, mệt
mỏi. Trẻ em thường được đeo vòng bạc ở cổ tay, cổ chân hoặc dây chuyền, hoa tai
để phòng bệnh, thường gọi là để “kỵ gió”. Nhiều nơi ở nước ta có tục lệ đào
giếng lấy nước, trước khi sử dụng, thường ném xuống giếng một đồng bạc nho nhỏ
để cúng Thần giếng, phải chăng cũng từ ý nghĩa khử độc cho nước sẽ sử dụng sau
này. Người ta còn kể, xưa kia vua chúa thường dùng đũa bằng bạc để đề phòng ngộ
độc.
Trong các sách đạo Phật Ấn Độ cách đây hơn 2.500 năm có đoạn viết: “Người ta khử
độc nước uống bằng cách nhúng vào đó một thỏi bạc nung đỏ”.
Trong y học cổ phương Đông, việc dùng bạc chữa bệnh có từ rất sớm. Trong cuốn
“Chí chân yếu đại luận” nói: “Bạc chi kiếp chi” là bạc bức bách bệnh tà phải ra
ngoài. Phần lớn các viên thuốc hoàn đều có lớp áo bằng vết bạc để bảo quản
thuốc từ năm này qua năm khác vẫn bảo đảm chất lượng.
Ở phương Tây, việc sử dụng bạc với tư cách một chất sát trùng đã có quá trình
lịch sử hàng nghìn năm, được ghi nhận trong lịch sử y học của họ. Sử gia Hy Lạp
Herodotus ghi chép: vua Ba Tư là Syrus uống nước bất cứ con sông nào trên đất
nước mình nếu đựng trong bình bằng bạc, và mỗi khi ông đi đâu, bao giờ cũng có
một xe đi kèm chứa nước sông đựng trong những bình bạc ấy.
Sử còn ghi: Năm 327 trước Công nguyên, quân Hy Lạp dưới sự chỉ huy của
Alexandre xứ Macedona tràn đến biên giới Ấn Độ, tưởng như không có sức mạnh nào
có thể chặn đứng nổi. Đột nhiên quân lính Hy Lạp phát bệnh tiêu chảy nặng, chỉ
trong mấy ngày, đội quân lính bách chiến ấy suy sụp hoàn toàn, buộc quân Hy Lạp
phải rút về. Một điều kì lạ là, hàng ngũ sĩ quan của họ bị bệnh rất nhẹ, mặc dù
họ cùng ăn và chia sẻ với binh sĩ những nỗi vất vả, khổ cực trong suốt năm
tháng chinh chiến.
Suốt mấy chục thế kỉ trôi qua mà các nhà khoa học vẫn cố công tìm nguyên nhân
của điều kỳ lạ này và phát hiện ra nguyên nhân nằm ở chỗ, quân lính Hy Lạp đã
uống nước trong những chiếc cốc bằng thiếc, còn các sĩ quan thì uống nước trong
các bình bằng bạc. Và từ đó, các “lương y” phương Tây cho rằng, bạc có tính sát
trùng rất cao. Khi hòa tan trong nước, nó giết những vi trùng gây bệnh. Các nhà
khoa học sau này cho biết, để khử trùng một lít nước, chỉ cần vài phần tỉ gam
bạc.
Chính Hyppocrate, người được coi là cha đẻ của y học phương Tây, đã dùng bạc để
chữa bệnh và khuyên nên dùng bạc như chất sát trùng. , ông
đã viết rằng bạc có tính chất ngăn ngừa và chống lại một số loại bệnh, và người
Phoenician cổ xưa đã biết dùng những bình bạc để chứa nước, rượu và dấm nhằm
bảo quản chúng lâu hỏng.
Vào thế kỷ 14, một đợt dịch hạch đã cướp đi sinh mạng của 1/4 châu Âu, những
người giàu có đổ xô đi mua bát đĩa bạc dùng trong việc ăn uống và việc làm đó
tỏ ra rất có tác dụng trong đợt dịch hạch lớn này. Thậm chí ở châu Âu, tác dụng
của bạc đến sức khoẻ đã đi vào thành ngữ. Người Anh gọi một đứa trẻ khoẻ mạnh,
béo tốt là “He was born with a silver spoon in his mouth” (Thằng bé được sinh
ra với chiếc thìa bạc trong miệng) và có tục lệ đến mừng các gia đình sinh con
bằng chiếc thìa bạc để cháu nhỏ ăn bột. Cho tới nay, ở nông thôn, người ta vẫn
có niềm tin (và có lẽ qua trải nghiệm thực tế) rằng bạc giúp bảo quản thực phẩm
khỏi sự nhiễm khuẩn. Bản thân người viết bài này đã gặp tại một gia đình nông
dân ở Slovakia có một chiếc xô tráng bạc để vắt sữa bò dùng trong nhà và họ bảo
trước khi sắm được tủ lạnh, gần như gia đình nào cũng có. Nước đựng trong lọ
bằng bạc được dùng để nhỏ mắt cho trẻ sơ sinh.
Đầu thế kỷ 20, trên cơ sở kinh nghiệm dân gian, người ta làm ra bạc keo và cho
rằng dưới dạng này, bạc phát huy hiệu quả nhiều hơn cả, tuy nhiên giá thành vẫn
rất cao. Không như trước đây quan niệm bạc là thứ chữa bách bệnh (“all-cure”
remedy) mà chỉ coi là một chất kháng sinh hiệu quả. Hãy nhớ rằng, bạc hoà tan
bằng điện phân được dùng để sát trùng cho nước uống dùng trên Trạm vũ trụ MIR
và Trạm không gian quốc tế ISS. Nồng độ bạc trong nước uống của các nhà du hành
vũ trụ là 0,5mg/l tương đương 0,5ppm (trích dẫn theo Wikipedia: Spacespace
water exposure guidelines for selected contaminants, Vol.11). Vai trò của bạc
chỉ ngừng lại khi ngành hoá học hữu cơ và vi sinh có những tiến bộ vượt bậc,
tổng hợp được penixilin và sulfanilamid rẻ hơn rất nhiều và hiệu quả được kiểm
tra bằng các phương pháp khoa học hiện đại.
Từ đó, bạc trở thành
một chất được dùng trong “y học cổ truyền”, “y học dân gian”, “y học thay thế”
và nó mang những đặc điểm chung của phân ngành này, đơn thuần là tính kinh
nghiệm mà không có điều kiện chứng minh dựa trên cơ sở khoa học và các thiết bị
chính xác. Vào những năm 1990, bạc keo vẫn được bán và sử dụng hợp pháp, song
các nhà kinh doanh đưa ra những quảng cáo quá mức của nó, ví dụ nói nó có thể
chữa được những bệnh nan y như tiểu đường, ung thư, HIV/AIDS... Những nghiên
cứu về bạc chỉ được thực hiện lẻ tẻ, mang tính cá nhân và không có hệ thống,
không được đầu tư, nhất là ở những nước khoa học rất hiện đại, nhằm vào những
phát hiện mới.
Thuốc
kháng sinh có thể được dùng để tiêu diệt các mầm bệnh do các Ion bạc tấn công
nhưng vi khuẩn và vi rút đang ngày càng trở nên kháng lại các điều trị bằng
thuốc. Các Ion bạc tiêu diệt tất cả các bệnh nhiễm nấm, vi khuẩn và vi rút, kể
cả các chủng kháng kháng sinh. Tuy nhiên, không phải các loại thuốc kháng sinh
đều có hiệu quả đối với tất cả các loại vi khuẩn. Ngoài ra, nghiên cứu còn chỉ
ra rằng, vi khuẩn không thể phát triển bất kỳ khả năng miễn dịch nào đối với
bạc. Bạc xuất hiện một cách tự nhiên, không độc, không dị ứng, không tích tụ và
vô hại đối với cả động vật hoang dã và môi trường.
Tại Mỹ, trong khi nghiên cứu về tái sinh các chi, dây chằng cột sống vào cuối
những năm 1970, bác sĩ Robert O. Becker phát hiện ion bạc thúc đẩy việc phát
triển xương và diệt trùng xung quanh vết thương. Tháng 3/1978, trên tờ Tạp chí
Y học chính thống có bài “Người chiến sĩ mạnh nhất của chúng ta” đã viết: “Nhờ
những nghiên cứu bằng mắt thường, bạc nổi lên như một điều kỳ lạ của y học hiện
đại. Một chất kháng sinh tổng hợp hiện nay có thể tiêu diệt nửa tá sinh vật gây
bệnh, thì bạc diệt được khoảng 650 loại. Những dòng virut bướng bỉnh nếu không
bị tiêu diệt thì cũng không phát triển được. Hơn nữa, bạc không độc”. Bài báo
kết thúc bằng lời bác sĩ Harry Margraf, nhà sinh hoá học và nhà nghiên cứu tiên
phong về bạc, Chủ nhiệm Khoa Giải phẫu, Trường ĐH Washington những năm 1970,
“Bạc là một dũng sĩ diệt mầm bệnh toàn diện mà chúng ta có”.
Khoảng hai chục năm gần đây, khi công nghệ nano ra đời, bạc với tư cách một
chất kháng khuẩn hiệu quả xuất hiện trên thị trường dưới dạng một sản phẩm thời
thượng và dường như không ai phản đối. Đó là bạc nano (nano-silver hoặc
silver-nano).
Tổng hợp
.jpg)
